Trang chủBài 1. Giải thưởng Bạch Liêu không phải để tạo ra cuộc chạy đua danh hiệu, mà là để rèn luyện ý chí phấn đấu, trau dồi kiến thức cùng với ý thức, kỹ năng sống và tâm đức thiện lành
TSKH Bạch Quốc Khang
Trưởng Ban Liên lạc HBVN
Tại Hội nghị thường niên năm 2025 của Họ Bạch Việt Nam ngày 14 tháng 12 năm 2025 tại Ao Vua, Ba Vì, bài diễn văn kỷ niệm Ngày Thành lập Họ Bạch Việt Nam của tôi được nhiều anh em bạn bè quan tâm vì có những nội dung hợp với suy nghĩ của đông đảo mọi người. Tên bài diễn văn được tôi dùng làm tít của bài viết này. Một số bà con nhắn tin đề nghị tôi cung cấp bài này. Nguyên văn báo cáo khá dài, có nhiều nội dung, tôi xin trích đoạn nói về phong trào khuyến học của HBVN theo tấm gương Trạng nguyên Bạch Liêu, để mọi người đọc cho đỡ mất thời gian. Các nội dung khác tôi sẽ trích đăng ở các bài tiếp theo.
“… Khuyến học, khuyến tài, xây dựng nguồn nhân lực có sức khỏe, có tâm đức và tài trí luôn là công việc cao quý, mà mỗi chi họ, mỗi gia đình đều mong muốn. HBVN có sứ mệnh thiêng liêng làm cho phong trào đó trở thành ngọn đuốc rực sáng hơn, thức tỉnh mọi lứa tuổi. Hôm nay, Giải thưởng Bạch Liêu được trao lần thứ Nhất, là bước đầu tiên của sứ mệnh cao quý đó. Chúng ta không vinh danh thành tích để tạo ra cuộc chạy đua danh hiệu. Cái chúng ta muốn là ý chí phấn đấu, kiến thức cùng với ý thức, kỹ năng sống và tâm đức thiện lành. Chính bởi thế, chúng ta lập Quỹ Khuyến học để tạo động lực thôi thúc bằng Giải thưởng. Và chúng ta kể lại tấm gương Bạch Liêu để tạo động lực thôi thúc bằng đạo đức và ý chí của người trí thức – sĩ phu chân chính.
Nhân sự kiện trao Giải Bạch Liêu hôm nay, tôi xin có đôi lời về động lực phấn đấu theo tấm gương của vị Trang nguyên có một không hai này. Cụ là một bậc hiền tài kiệt xuất của Đại Việt thời Trần. Nổi tiếng bởi học vấn uyên thâm, khí tiết thanh cao, một lòng vì dân, coi nhẹ danh lợi, để lại cho đời sau tấm gương độc nhất vô nhị trong số các Trạng nguyên, với 5 phẩm chất:
- Xuất thân từ gia đình nghèo, nhưng không hèn, luôn ngẩng cao đầu với đạo lý làm người. Điều đó làm nên nền tảng của đạo đức Bạch Liêu;
- Được sở hữu trí thông minh kiệt xuất, nhưng không ỉ lại, rất chăm chỉ luyện tập mà trở thành thần đồng: “Đọc sách 10 dòng trong nháy mắt”, 6 tuổi biết đọc, 7 tuổi biết làm thơ, 15 tuổi văn chương đã giỏi, điểm sách đã thông; đỗ Trạng nguyên khi mới 30 tuổi.
- Sau khi vinh quy bái tổ không ra làm quan, xin được ở nhà báo hiếu cha mẹ, giúp đỡ dân làng, không màng danh vọng, sống liêm khiết thanh tao.
- Dù không ra làm quan, nhưng khi đất nước lâm nguy đã hết lòng phò giúp nhà Trần, dâng kế sách đánh bại quân Nguyên, nổi tiếng có công lớn.
- Sau khi lập công vẫn từ chối mọi tước vị phẩm vật, tiếp tục sống ẩn dật.
Đó là một tấm gương sĩ phu chân chính, chỉ cúi đầu trước chân lý, không cúi đầu trước uy quyền; dám xả thân vì nước; tôn trọng lẽ cương thường, thà mất lợi mà giữ tiết tháo; dám bỏ quan vì một chữ nghĩa…
Thời nào cũng vậy, phẩm chất sĩ phu luôn khiến mọi người ngưỡng mộ. Họ không dễ bị mua chuộc, dẫn dắt. Một khi đã hiểu lẽ phải, thì không ai có thể buộc được họ nói ngược. Một đất nước không có sĩ phu như một gia đình không có người lớn. 100 năm trước, trong đêm dài Pháp thuộc, người dân bị thao túng, triều đình phải cúi đầu, nhà thơ Tản Đà đã chua xót mà viết rằng: “Dân 25 triệu ai người lớn/Nước 4000 năm vẫn trẻ con”.
Thời đại ngày nay đang lẫn lộn giữa “học thực” và “học giả”, giữa “kiến thức” và “học vị”. Cái nguy hiểm không nằm ở sự dốt, mà ở sự đội lốt học vị. Khi cái giả ngày càng thịnh, nó sẽ khoác áo cái thực, cái dối trá sẽ khoác áo học thuật. Lúc đó khí phách sĩ phu sẽ lặng lẽ rời bỏ cõi này. Đất nước lâm nguy không chỉ vì ngoại xâm.
Muốn khôi phục tinh thần sĩ phu của người Việt trong thời đại mới, phải trả lại ý nghĩa thật của hai chữ “trí thức”. Trí không chỉ là biết nhiều, mà còn biết phân biệt đúng – sai, chính – tà. Thức không chỉ là kiến thức sách vở, mà còn là sự thức tỉnh của lương tri và trách nhiệm xã hội.
Bởi thế, HBVN nêu cao tấm gương Trạng nguyên Bạch Liêu để mong thế hệ con em chúng ta phấn đấu trở thành người tài có lương tâm và trọng trách; người thành công vẫn giữ được thanh cao và trọng nghĩa; người đỗ đạt biết trọng nhân cách hơn học vị, trọng trung thực hơn danh tiếng.
Khi trí thức không cúi đầu, dân tộc sẽ đứng thẳng. Vì thế, nuôi dưỡng được một con em học giỏi – nên người là một viên ngọc quý để chúng ta cống hiến cho đất nước…”
Những người đạt giải Bạch Liêu năm 2025
Bài viết liên quan
