Trang chủBạch Quốc Khang
Ảnh Bạch Hồng Vinh
Sáng chủ nhật 28/12/2025, một ngày đẹp trời và nhiều may mắn, nhận lời mời của ông Trưởng tộc Bạch Viết Thức, đoàn Họ Bạch Việt Nam gồm 4 người thuộc 4 chi họ khác nhau đã đến thôn Tiến Văn xã Hoàng Văn Thụ cũ, nay thuộc xã Trần Phú, Hà Nội. Ông Bạch Đình Thiên là chi họ xa nhất, ở Hương Khê Hà Tĩnh, ông Bạch Quang Dũng ở chi họ Yên Phúc, ông Bạch Hồng Vân ở chi họ Mộ Lao, tôi ở chi họ La Khê Hà Đông đều thuộc khu vực Hà Đông.
Đón đoàn có đủ ba anh em nhà trưởng, đứng đầu là Trưởng tộc Bạch Viết Thức và các em là Bạch Viết Bảo, Bạch Viết Hộ. Ông Hộ đang công tác ở Hà Nội đã về rất sớm để đón đoàn. Cùng với nhà trưởng còn có nhiều bà con họ Bạch Tiến Văn đến chung vui.
Gọi là Đoàn cho oai, thực ra đều là những người họ Bạch với nhau và từng gặp nhau rồi. Một bận tại Đại hội HBVN lần thứ I ở Bát Tràng, một bận ở thôn Yên Trình cùng xã với Tiến Văn nhân ngày khánh thành Nhà thờ Họ Bạch Yên Trình và một bận nữa vừa rồi ở Hội nghị thường niên 2025 tại Ao Vua, Ba Vì. Thế nên nhiều người đã quen biết nhau. Giữa ngày đông giá rét thấy nhau là đã ấm áp rồi.
Giữa làng quê yên ả, thanh bình, họ Bạch Tiến Văn đã đến đây hơn 250 năm, truyền được 11 đời từ cụ Thủy Tổ Bạch quý công tự Phúc Hợp. Ba đời đầu các cụ đều đơn truyền. Đến đời thứ 3 mới sinh được 4 đinh. Đinh cả và hai đinh thứ 3, 4 sinh sôi thành 3 chi hiện nay. Còn đinh 2 thì bị cụt. Từ chi 3 có một nhánh đi lên Hữu Lũng, Lạng Sơn, chỗ anh Bạch Viết Năm hiện là ủy viên Ban Liên lạc HBVN.
Đến thăm vào ngày thường, nên chủ khách có nhiều thời gian trò chuyện. Theo các cụ nói, họ Bạch Tiến Văn có nguồn gốc từ Kim Bôi, Hòa Bình (Phú Thọ), thuộc dòng chảy hàng nghìn năm của họ Bạch bản địa người Việt cổ. Không biết các cụ đến Tiến Văn vào năm nào trong giai đoạn 250-275 năm trước.
Những năm 250 -275 năm trước (tức khoảng thập niên 1750-1775), Việt Nam đang ở thời kỳ cuối của Triều đại Chúa Trịnh và Vua Lê ở Đàng Ngoài, Triều đại Chúa Nguyễn và Vua Lê ở Đàng Trong. Đỉnh điểm là sự nổi dậy của phong trào Tây Sơn bắt đầu từ năm 1771, lật đổ các chúa Nguyễn, sau đó đánh bại chúa Trịnh và vua Lê, thống nhất đất nước dưới quyền lãnh đạo của Nguyễn Huệ (Quang Trung) vào cuối thế kỷ 18.
Mặc dù chính sự biến động dữ dội, nhưng ở các xứ mường Hòa Bình xa trung tâm, cuộc sống người dân khá yên ổn trước khi người Pháp chiếm đóng Đông Dương. Việc các cụ tiền bối thời đó đeo gùi đi mở đất cho con cháu (nói theo ngôn ngữ người Mường là “ăn đất”) vẫn diễn ra bình thường, theo hướng từ miền đồi núi, vùng sâu, vùng xa tiến về gần đồng bằng hơn, thậm chí đến cả các xã ven sông Đáy của huyện Chương Mỹ, thuộc vùng trũng nơi thoát lũ sông Hồng.
Miền quê này trước đây nghèo lắm. Người dân ở đây rất khiêm tốn. Nhưng điều đó không ngăn cản sự hình thành và phát triển nền văn hóa người Việt cổ. Nhiều làng nghèo lại là miền quê di sản. Tôi nhớ mãi cảm giác ngạc nhiên choáng ngợp trong lần đến Làng Nôm ở Hưng Yên. Đó là một làng cổ có nghề đồng nát, ve chai, thứ nghề lang thang khắp nơi, bị thiên hạ coi thường. Thế mà bây giờ Làng Nôm là làng di sản nổi tiếng ở miền Bắc, có sức hút du lịch văn hóa, là niềm tự hào của người dân nơi đây. Dù ai đi đâu, làm gì cũng đều tự hào về làng Nôm của mình. Từ bao đời nay, dân làng đi kiếm ăn tứ xứ, nhưng đều mang tiền về xây dựng làng mình, chăm chút cho tổ ấm quê hương. Bởi thế mới có cổng làng, đình đền, cây đa, giếng cổ, cây cầu đá, khu chợ Nôm… được công nhận là các di sản văn hóa quốc gia…
Người Tiến Văn cũng vậy, bám đất, mộc mạc nhưng cầu thị, uống nước nhớ nguồn và không ngừng vươn lên. Điều tưởng là bình thường, nhưng với tôi lại là đặc biệt, vì có 3 thế hệ nàng dâu tiếp đón chúng tôi. Dâu Bà năm nay 96 tuổi còn rất mạnh khỏe, nhanh nhẹn, minh mẫn, chuyện trò hoạt bát. Dâu con (vợ Trưởng tộc) đảm đang, duyên thầm, uống rượu rất nhiệt tình. Hai Dâu cháu là con dâu của Trưởng tộc xinh xắn, trẻ trung, nhất là dâu út 35 tuổi, 2 con mà như sinh viên chưa tốt nghiệp. Cháu Bạch Thanh Thảo, con ông Bạch Viết Hộ vừa rồi được Giải thưởng Bạch Liêu vì tốt nghiệp Học viện Tài chính loại xuất sắc.
Bái Tổ trước hương án
Chúng tôi ra Nghĩa trang thăm Lăng mộ cụ Thủy Tổ. Tương tự như về Làng Nôm, Lăng Mộ của Họ Bạch Tiến Văn khiến tôi vô cùng ngạc nhiên. Bởi đây chính là ngôi Mộ tháp bát giác (Bát phương đình mộ), thuộc loại Lăng mộ kiến trúc đình tháp truyền thống Việt – Hoa.
Loại kiến trúc này có 8 trụ cột, 8 cửa vòm mở (thông phong), hai tầng mái chồng diêm, lợp ngói âm dương, các đầu đao cong vút hình long vân, lá đề cách điệu. Đây là kiến trúc lăng mộ cấp cao, không phải mộ dân gian thông thường, được xây dựng để làm Mộ Thủy Tổ, Mộ danh nhân của một dòng họ. Theo Nho giáo, Phật giáo, cũng như theo phong thủy Việt truyền thống, thì bát giác là bát phương, bát quái, tượng trưng cho Trời – Đất – Nhân hòa hợp, linh hồn lan tỏa khắp tám hướng, dòng tộc được khai mở, không bế khí. Đó là kiến trúc đặc trưng của thời cuối Lê – Tây Sơn – đầu Nguyễn. Đó cũng chính là thời gian họ Bạch về Tiến Văn.
Lăng Mộ Thủy tổ Họ Bạch thôn Tiến Văn, xã Trần Phú, Hà Nội
Đoàn Họ Bạch Việt Nam thắp hương ở Lăng Mộ Thủy Tổ Họ Bạch Tiến Văn
Tôi hỏi ông Trưởng tộc, thì được kể là người trong họ tự thiết kế Lăng Mộ này, không thuê chuyên gia kiến trúc sư nào. Điiều đó khiến tôi thêm bất ngờ. Ngôi Mộ này không chỉ có kiến trúc đẹp, mà còn có sự tương hợp niên đại giữa thiết kế bát giác với thời điểm họ Bạch về Tiến Văn. Chắc là có trời xui đất khiến. Nhân đây, xin chúc Họ Bạch Tiến Văn ngày càng phát triển mạnh mẽ và bền vững.
PGS.TSKH Bạch Đình Thiên là người có năng lượng tâm linh đặc biệt, nghe được những lời nhắn nhủ của hương linh các cụ. Suốt bữa cơm trưa ông nói lại những điều cần làm cho ông Thức. Người họ Bạch ở đâu cũng thế, hết lòng vì nhau, giúp được gì nhau là giúp.
Chia tay ra về, mang theo quà quê và tâm lòng ấm áp của bà con họ Bạch Tiến Văn. Mong có ngày gặp lại!
Bài viết liên quan
