Trang chủBạch Quốc Khang (Ảnh Bạch Hồng Vinh)
Vui sao một sáng tháng Năm
Đường về Vĩnh Phúc lên thăm họ hàng
Tôi cố nhái câu thơ của Tố Hữu cho thêm ấm áp con đường lên với bà con họ Bạch ở Vĩnh Phúc sáng mùng 8 tháng 5 năm 2025. Theo nguyện vọng và ước hẹn đã có từ trước Đại hội, chỉ chờ sức khỏe sau hậu phẫu cho phép là tôi rủ anh em trong Ban Nghiên cứu Lịch sử, mà thực chất là Ban Thường trực Họ Bạch Việt Nam, lên thăm các chi họ ở xã Liên Châu huyện Yên Lạc, xã Đại Đồng và xã Nghĩa Hưng huyện Vĩnh Tường. Kế hoạch còn dự phòng lên thăm bà con ở xã Đạo Tú huyện Tam Dương nếu thời gian cho phép. Họ Bạch ở Đạo Tú vốn là một nhánh từ Liên Châu lên.
Những địa điểm cần đến ở Vĩnh Phúc của Ban Nghiên cứu Lịch sử Họ Bạch Việt Nam
Do đi nhiều nơi, nên thành phần đoàn phải gọn nhẹ, gồm tôi – Bạch Quốc Khang Trưởng Ban Liên lạc kiêm Trưởng Ban Nghiên cứu Lịch sử; ông Bạch Hồng Việt Phó Trưởng Ban Liên lạc, kiêm Trưởng Ban Truyền thông; ông Bạch Hồng Vân Thường trực Ban Liên lạc phụ trách hậu cần; cô Bạch Hồng Vinh, UV Ban Thư ký HBVN.
Ông Bạch Hữu Tâm (Phó Chủ tịch Hội đồng Gia tộc Liên Châu, thành viên Ban Liên lạc HBVN) đang ở TP Vĩnh Yên chờ chúng tôi lên để đưa về Liên Châu. Dự tính làm việc xong với Liên Châu thì sẽ đến Đại Đồng và Nghĩa Hưng ở Vĩnh Tường, hoặc đến Đạo Tú ở Tam Dương. Dò được ý này, ông Bạch Văn Nhân thành viên Ban Liên lạc HBVN ở Đại Đồng bàn với ông Bạch Văn Hợp thành viên Ban Liên lạc HBVN ở Nghĩa Hưng lên Liên Châu từ sớm để đón chúng tôi từ Liên Châu về Đại Đồng cho chắc. Xong việc ở Vĩnh Tường rồi thì mới cho đi Tam Dương.
Đó chỉ là bất ngờ đầu tiên. Khi làm việc với Đại Đồng, chúng tôi biết thêm những bất ngờ mới. Cùng thời với sự chia nhánh họ Bạch từ Đại Đồng đến Nghĩa Hưng là nhánh họ Bạch đến thôn Chấn Yên, xã Đạo Tú. Hóa ra ở Đạo Tú có hai chi họ Bạch với dòng lịch sử khác nhau: một ở thôn Hửng 2 với 150 năm từ Liên Châu đến và một ở thôn Chấn Yên với 300 năm từ Đại Đồng đến. Theo suy luận, với thời gian dài như thế, Đạo Tú phải là một trung tâm họ Bạch rất đông, chứ không chỉ vài chục hộ từ Liên Châu đến. Nghĩa là, đến đó chúng tôi cần dành nhiều thời gian, chuẩn bị quà tặng và nội dung làm việc kỹ càng, chứ không thể nhân tiện ghé qua.
Trước Nhà Thờ Họ Bạch ở Nhật Tiến, xã Liên Châu
KÍnh lễ Tổ Họ ở Nhà Thờ Họ Bạch Liên Châu, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc
Làm việc với chúng tôi ở Liên Châu có cụ Bạch Lương Ất, Chủ tịch Hội đồng gia tộc, ông Bạch Hữu Tâm như tôi đã giới thiệu, ông Bạch Huy Chủng thành viên HĐGT – người đã dự Đại hội HBVN, ông Bạch Quyết Chiến TV HĐGT kiêm Thủ Quỹ, ông Bạch Hữu Chí Trưởng Chỉ trưởng và một số bà con gia tộc. Trong sáng hôm đó, chúng tôi đã đến thắp hương Mộ Tổ HB Liên Châu, ghé thăm nhà các ông Hữu Tâm, Lương Ất, càng thêm vui vì gia cảnh khang trang, sung túc. Suốt quá trình làm việc, bác Bạch Trung Thịnh ở Tam Dương liên tục gọi điện đến, mong Đoàn lên Đạo Tú trước. Chúng tối rất bối rối và có lỗi với bác Thịnh, vì chương trình làm việc ở Vĩnh Tường đã chốt mất rồi.
Trao đổi với Hội đồng gia tộc Họ Bạch xã Liên Châu, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc
Buổi trưa, sau phần giao lưu với bà con Liên Châu, chúng tôi theo bác Nhân thẳng về Đại Đồng. Đoàn làm việc ở nhà bác Bạch Văn Tuấn Trưởng họ. Đó cũng là nơi thờ tự chung của gia tộc, hàng năm làm giỗ Tổ. Cùng với Trưởng họ và ông Bạch Văn Nhân – thành viên Ban Liên lạc HBVN ở Đại Đồng, tham gia làm việc với Đoàn còn có ông Bạch Văn Hảo và một số bà con trong chi họ. Chúng tôi đã đến thắp hương Mộ cụ Bạch Quang Thông – là Thủy Tổ của họ Bạch Đại Đồng.
Trước Nhà thờ Họ Bạch xã Đại Đồng, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc
Tặng sách cho gia tộc họ Bạch xã Đại Đồng, huyện VĩnhTường, tỉnh Vĩnh Phúc
Từ Đại Đồng đến Nghĩa Hưng chỉ khoảng 3km, xã trên xã dưới. Ngoài ông Bạch Văn Hợp, đón chúng tôi có rất đông các ông, bà Nhà trưởng và đại diện các chi, ngành họ Bạch Nghĩa Hưng. Sau phần trao đổi tại Nhà Thờ, chúng tôi được đến thăm nhà các Trưởng Chi 2 và 3, đi qua đình làng, giếng cổ. Khi hoàng hôn xuống, chúng tôi ra nghĩa trang dâng hương Mộ cụ Bạch Đăng Cao, là Thủy Tổ họ Bạch Nghĩa Hưng, rồi quay về ăn tối với bà con gia tộc tại nhà Trưởng họ. Cụ Trưởng họ đã về quê với Tiên tổ. Anh Trưởng kế ngôi thì đang công tác xa. Ở nhà có Cụ dâu là vợ cụ Trưởng họ đã ngoài 80 tuổi và cô con dâu còn trẻ. Các “nàng dâu họ Bạch” ở đâu cũng hết lòng với gia tộc. Bữa cơm tối thật đầm ấm và mát lòng.
Nhà Thờ họ Bạch xã Nghĩa Hưng, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc
Trao đổi về lịch sử dòng họ Nghĩa Hưng, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc
Ông Bạch Trung Thịnh từ Đạo Tú không thể chờ Đoàn lên, đã chạy xe về Nghĩa Hưng hội tụ cùng với Liên Châu và Đại Đồng. Rất tiếc trời đã tối đen, quá muộn để lên Tam Dương mặc dù đã hứa. Tôi đành khất nợ với chi họ Đạo Tú, hẹn dịp tới sẽ lên thăm cho đàng hoàng hơn, trao đổi được nhiều hơn. Vì ở Đạo Tú không chỉ có họ Bạch từ Liên Châu đến thôn Hửng 2 cách nay 150 năm, mà từ Đại Đồng cũng có họ Bạch đến thôn Chấn Yên cách nay trên dưới 300 năm (dường như chưa kết nối). Cần có nhiều thời gian để giao lưu được với cả hai chi nhánh này, kết nối họ với nhau thành anh em một nhà.
Nhân dịp chuyến công tác, chúng tôi điều tra thử một số thông tin của các gia tộc, trước khi lập phiếu gửi cho tất cả các gia tộc, chi họ cả nước. Mừng là bà con nắm khá tốt số đinh, số hộ, nhân khẩu…
Toàn bộ hành trình từ Hà Nội, đến Vĩnh Yên, Liên Châu, Đại Đồng, Nghĩa Hưng đều được cô Bạch Hồng Vinh – UV Ban Thư ký HBVN ghi lại bằng hình ảnh và video, đã được giới thiệu trên facebook HBVN mấy ngày qua.
Chúng tôi mang theo về không chỉ là dư âm của tình thân, mà rất nhiều điều đã hứa hẹn với bà con, nhất là với Liên Châu.
Họ Bạch đến Liên Châu từ rất lâu, đã nhiều trăm năm, nhưng chưa biết xuất xứ từ đâu. Có giả thiết từ Hòa Bình vượt sông Đà sang. Có giả thiết từ Sơn Tây về. Lại có thể từ Phú thọ xuống. Những chứng tích xuất hiện trong một số di vật để lại, trong đó bản phú úy bằng chữ Hán khắc trên gỗ mà gia tộc vẫn đặt trên bàn thờ. Có thể đó là bài vị ghi thế thứ, ngày mất của tiền nhân các đời, cần được phục dịch để nghiên cứu kỹ hơn. Gia tộc đã trao tấm gỗ đó cho chúng tôi mang về Hà Nội nhờ dập chữ và dịch ra tiếng Việt.
Gian thờ chính của Nhà Thờ Họ Bạch xã Liên Châu, Yên Lạc
Cùng với đó cần tìm hiếu thấu đáo lịch sử, văn hóa các làng ở xã Liên Châu, vốn là các làng cổ của vùng đất có di chỉ Đồng Đậu gần 3.500 năm trước. Cư dân ở đây thờ bà Quách thị Gia Lương – một Tả tưởng của Hai Bà Trưng làm Thành Hoàng làng. Ban đầu họ Bạch đến ở thôn Nhật Chiêu. Sau đó Nhật Chiêu mở đất về phía Bắc, lập làng mới Nhật Tiến. Các họ ở Nhật Chiêu cử người đến đó lập nghiệp, trong đó có họ Bạch. Tuy hai làng, nhưng kề bên nhau, vẫn là một chi họ chung của xã Liên Châu. Ở nội tỉnh Vĩnh Phúc họ Bạch Liên Châu còn đến lập nghiệp ở Yên Dương, Tam Đảo. Ngoài tỉnh thì nhiều nơi lắm, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, thậm chí nước ngoài…
Mộ Tổ họ Bạch xã Liên Châu, Yên Lạc, Vĩnh Phúc
Ở Đại Đồng họ Bạch cũng có lịch sử lâu đời. Cụ Tổ đầu tiên đến đây không rõ khi nào, xuất xứ từ đâu. Các cụ ngày xưa có ghi gia phả, đút trong ông quyển, gác mái nhà. Khi tản cư chạy giặc Pháp, nhà bị đốt, gia phả bị cháy, không còn lưu lại thế thứ đến ngày nay. Theo trí nhớ của chi họ, cụ Bạch Quang Thông là cụ Tổ. Cụ có hai người con trai. Con trưởng cụ Bạch Quang Tợ là Tổ của Chi Trưởng, tiếp tục phát triển ở Đại Đồng. Con thứ hai là cụ Bạch Đăng Tiện. Cụ Tiện sinh được ba cháu trai. Cháu đầu là Bạch Đăng Tâm chuyển đến thôn Chấn Yên, xã Đạo Tú sống. Cháu thứ hai Bạch Đăng Cảnh kế ngôi Trưởng Chi 2, ở lại Đại Đồng cùng với Chi trưởng của bác cả. Cháu thứ ba Bạch Đăng Cao chuyển đến Nghĩa Hưng. Như vậy, nhánh đi Đạo Tú cùng thời với nhanh về Nghĩa Hưng.
Hoàng hôn trước Mộ Tổ họ Bạch xã Nghĩa Hưng chiều 8/5/2025
Dâng hương Mộ cụ Tổ Bạch Đăng Cao họ Bạch Nghĩa Hưng
Theo ông Bạch Văn Hợp, nhánh chuyển sang Nghĩa Hưng đã sinh được 14 đời. Tạm quy ra họ Bạch ở Nghĩa Hưng trên dưới 350 năm. Trước đó 2 đời đã ở Đại Đồng, quy ra thời gian họ Bạch ở Đại Đồng trên dưới 400 năm. Hiện ở Đại Đồng có khoảng gần 300 đinh, ở Nghĩa hưng gần 400 đinh. Những thông tin này tôi đã kể trong cuốn sách “Họ Bạch Việt Nam – Hành trình đi tìm tổ”. Họ Bạch ở Nghĩa Hưng đã lập được phả đồ Chi Trưởng từ cụ Thủy Tộ Bạch Đăng Cao và phả các chi từ các Trưởng Chi khá rành mạch. Việc lập cây gia phả ở Đại Đồng còn rất gian nan.
Mộ cụ Tổ Bạch Đăng Cao ở xã Nghĩa Hưng, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc
Các gia tộc đều có tộc ước bất thành văn, nhưng khá chặt chẽ, tỉ mỉ. Ở Liên Châu có HĐGT, đứng đầu là cụ cao niên, có uy tín. Trưởng họ còn trẻ tuổi, có tham gia HĐGT, nhưng chỉ là thành viên để quan sát, nắm tình hình. Các công việc thường nhật, hàng năm chủ yếu do HĐGT điều hành. Ở Nghĩa Hưng thì cử ra Nhóm Trùm, tương tự Nhóm Đầu Bàn ở một số nơi, quán xuyến công việc thường xuyên của gia tộc. Trước đây Nhóm gồm khoảng 3 người, nay tăng lên đến 7 người, trong đó có các Trưởng Chi để chỉ đạo. Nề nếp khuyến học, mừng thọ, hiếu hỷ được chi họ duy trì đều đặn.
Còn rất nhiều công việc của các chi họ ở địa phương, cũng như của cộng đồng Họ Bạch cả nước, mà chúng ta cần làm để kết nối rộng rãi hơn, hiểu biết sâu sắc hơn về nguồn cội và sự liên kết chùm trên từng vùng đất, đồng thời bảo tồn và chấn hưng những nét đẹp văn hóa dòng họ, sao cho mỗi kỳ giỗ tổ đều là những ngày lễ ấm cúng nhưng trang trọng, tâm linh và thành kính, gợi nhớ về ký ức nhiều đời của tiên tổ. Những truyền thống văn hóa dòng họ đó là nền tảng để người họ Bạch chúng ta mạnh mẽ hơn, trách nhiệm hơn, yêu thương đoàn kết nhau hơn và tiến xa hơn!
Chúng tôi vẫn còn nhiều chuyến đi về phía Vĩnh Phúc, Phú thọ và các hướng khác từ Bắc vào Nam. Hẹn gặp lại bà con các vùng miền!
Bài viết liên quan
