Trang chủTSKH Bạch Quốc Khang
1. Người Việt cổ từ Đông Nam Á di cư lên Hoa lục khi nào?
Theo nhiều tài liệu, cụ Tổ đầu tiên của họ Bạch Trung Quốc là Bạch Phụ, tộc trưởng bộ tộc Giang thời vua Thần Nông (3220 TCN—3080 TCN), cách nay hơn 5.000 năm[1]. Ông là nhân vật huyền thoại, có công kết nối nguồn nước phục vụ dân sinh và canh tác. Thời đó chưa có họ phụ hệ, mọi đàn ông chỉ mang họ mẫu hệ (tộc tính). Bạch Phụ là tên tự của ông. Sau này, con cháu vì tôn thờ ông mà lấy tên tự đó đặt làm thị cho mình, dần trở thành họ Bạch.
Những năm gần đây, nhiều kênh tư liệu đã đề cập đến quá trình di cư của người Việt cổ từ Đông Nam Á lên phía Bắc, vượt qua sông Dương Tử đến lưu vực sông Hoàng Hà từ 20.000 – 30.000 nghìn năm trước. Họ là cư dân sống ở khu vực Trung Nguyên giữa hai còn sông đó, kéo dài xuống Đông Nam Á. Nếu vậy, cụ Tổ Bạch Phụ sống thời vua Thần Nông ở phía nam sông Hoàng Hà là hậu duệ của người Việt cổ.
Vậy ý kiến các nhà khoa học về điều này như thế nào? Trước hết, ta thử xem các chuyên gia Trung Quốc nói gì về điều này.
Trong một số tài liệu gần đây, học giả Trung Quốc quan tâm đến nguồn gốc và địa bàn sinh tồn của vua Thần Nông (còn gọi là Viêm Đế, Hỏa Vương) với sự trợ giúp của khảo cổ học, làm rõ hơn nền văn minh ở miền trung và nam Trung Quốc, nơi có các tộc người Việt cổ, cũng là nơi xuất hiện họ Bạch.
Li Xueqin (李学勤) trong công trình “Lịch sử cổ đại, khảo cổ học và các vua Viêm Đế, Hoàng Đế” xuất bản năm 2008[2], đã mổ xẻ các truyền thuyết bằng lưỡi dao logic. Ông chỉ rõ Thần Nông là liên minh các bộ tộc có nguồn gốc khác với liên minh các bộ tộc Hoàng Đế, địa bàn sinh sống cũng khác nhau. Jiangshui (Giang Thủy) là tên con sông, nơi sinh ra Thần Nông và cũng là nơi khởi đầu tính Jiang (Giang) của bộ tộc Bạch Phụ.
Để hiểu rõ hơn đoạn trên, ta tìm hiểu tên gọi con sông này. Jiangshui (Giang Thủy) là sông Qingjiang (Thanh Giang) ở Bảo Ký ngày nay. Vì lẽ đó, Li Xueqin cho rằng, khác với khu vực của liên minh các bộ tộc Hoàng Đế, vị trí của liên minh các bộ tộc Thần Nông không phải là miền Trung, mà ở Hoài Dương, phía đông nam Hà Nam, tức là hệ thống phía Nam. Các suy luận này khá giống với thuyết “Ngũ phương Thượng Đế”, ở đó thần nêu Xích Đế tên là Thần Nông, vị thần của màu đỏ (Xích), tượng trưng cho lửa (Hỏa), ngự ở phương Nam.
Nhiều nhà nghiên cứu của Việt Nam thời cận đại đã nhìn lại lịch sử thời Thượng cổ của Trung Quốc cũng cho rằng Thần Nông ở khu vực phía Nam Trung Hoa. Theo Việt sử thông luận, Viêm Đế (Thần Nông) làm chủ vùng núi Thái Sơn. Sau khi bị bộ lạc Hiên Viên đánh bại, “hoa địa Thái Sơn phải mất và dân tộc Việt [Viêm Đế] phải lùi xuống phía Nam, lấy sông Dương Tử và Ngũ Hồ, Ngũ Lĩnh làm căn cứ địa…”[3].
Gần đây, Lăng Thuần Thanh (Ling Shun Sheng), giáo sư đại học Đài Loan, còn ghi thêm một vùng nữa cho Người Việt cổ (Bách Việt). Đó là tỉnh Hồ Nam, nơi trước kia vào thế kỷ 3 trước Công nguyên, Tam Lư Đại Phu nước Sở là Khuất Nguyên đã bị đầy tới. Trong khi bị đầy, Khuất Nguyên đã phóng tác ra Cửu Ca (trong bộ Sở từ). Theo họ Lăng, nếu xét kỹ Cửu ca thì người ta sẽ nhận ra những hình ảnh mô tả các cuộc tế lễ tại địa phương này giống hệt hình ảnh đã được vẽ trên trống đồng Đông Sơn của dân Lạc Việt[4].
Ông Lăng cũng chủ trương rằng “trước kia trung tâm đồng bằng Dương tử là nơi cư ngụ của giống người Indonesia mà sử sách Trung Hoa gọi là Bách Việt hay Lạc Việt”.
Những năm gần các nghiên cứu về Việt tộc và Hán tộc của các nghà nghiên cứu trên thế giới đem lại những kết quả bất ngờ. Kết quả của khoa Phân tích Di truyền hoàn toàn phù hợp với thư tịch cổ Trung Hoa, Khoa Khảo cổ học, Nhân chủng học, Khảo tiền sử. Luận chứng khoa học mới nhất có tính thuyết phục nhất, một lần nữa xác định địa bàn cư trú của tộc người Malaynesian tức Malayo-Viets (Bách Việt) trải dài từ rặng Tần Lĩnh, hạ lưu sông Hoàng Hà ở Trung nguyên trải dài xuống tận vùng Đông Nam Á lục địa và hải đảo. Địa bàn cư trú của Việt tộc phía Bắc tới lưu vực phía Nam sông Hoàng Hà, phía Tây giáp Tây Tạng, Đông giáp Nam Hải, Nam xuống tận Bắc Trung Việt, chính là cương giới của nước Văn Lang xưa của tộc Việt[4].
Năm 2001 khi di chỉ Điền Nguyên phát lộ, sau đó năm 2003 và 2004 di chỉ đã được một nhóm nghiên cứu từ Viện Cổ sinh vật học, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc khai quật. Người ta phát hiện được bộ xương người sống khoảng 40.000 năm trước. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu không cho thấy người Điền Nguyên từ đâu tới, có quan hệ thế nào với những người cổ khác trong vùng.
Phải mất sáu năm, khi công nghệ di truyền vào cuộc, sự thật mới được sáng tỏ. Ngày 21 tháng 1 năm 2013, một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế thuộc Viện Nhân chủng học tiến hóa Max Planck ở Leipzig, Đức công bố bài viết “Họ hàng từ hang Điền Nguyên”. Các tác giả nhận định: “Phân tích DNA xương chân của cá nhân này cho thấy rằng chủ nhân hang Điền Nguyên là người đàn ông sống 40.000 trước, có chung nguồn gốc với tổ tiên của nhiều người châu Á và người Mỹ bản địa ngày nay. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu phát hiện rằng tỷ lệ gen Neanderthal và Denisovan trong con người hiện đại sớm này không cao hơn so với những người sống trong vùng này ngày nay”.
Theo Hà Văn Thùy[5], khúc xương chân người Điền Nguyên đã kể câu chuyện thú vị. Với 40.000 năm tuổi và “có chung nguồn gốc với tổ tiên của nhiều người châu Á và người Mỹ bản địa ngày nay”, mảnh xương Điền Nguyên là di vật vô giá của Tổ tiên dân cư Đông Á và người Mỹ bản địa. Điều này phù hợp với nhận định của di truyền học cho rằng, người cổ đại từ Việt Nam đi lên Trung Quốc và làm nên dân cư Đông Á.
Hà Văn Thùy còn cho rằng, 40.000 năm trước, nhờ khí hậu ấm hơn, người cổ đại từ Việt Nam đi lên chiếm lĩnh Hoa lục, trở thành tổ tiên người Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản. Những người đi tiếp lên Siberia rồi vượt eo Bering sang châu Mỹ thành thủy tổ người Mỹ bản địa. Người ở lại Việt Nam thành dân cư Hòa Bình. Đến thời điểm này, người đàn ông Điền Nguyên là bằng chứng duy nhất xác nhận khám phá từ năm 1998 của di truyền học: 40.000 năm trước, người từ Việt Nam đi lên chiếm lĩnh Hoa lục[6].
Chúng ta có thể tìm đọc các tư liệu đa chiều có liên quan, nhìn nhận vấn đề đang bàn ở đây từ các góc độ khác nhau. Dù sao, nguồn gốc của người Việt và di sản văn hóa người Việt cổ sớm muộn sẽ được làm rõ và chính thức được thừa nhận, tạo cơ sở khoa học đa ngành vững chắc để làm rõ lịch sử Việt, bản chất Hán hóa, nêu cao tính tự tôn và tự hào của dân tộc Việt, bảo tồn và phát huy văn hóa Việt[7].
2. Cụ Bạch Phụ là người Việt cổ hay người Hán?
Lưu ý rằng, 4.500 – 5.000 năm trước, dân tộc Hoa Hạ (tổ tiên của người Hán) mới bắt đầu hình thành ở văn hóa Long Sơn hoặc văn hóa Nhị Lý Đầu, sau khi ở Hoa Bắc. Người Hoa Hạ xuất hiện muộn hơn nhiều so với người Việt cổ từ Đông Nam Á lên đó. Vì thế có tổ tiên là cư dân Đông Á cổ. Tuy nhiên họ còn có tổ tiên nữa là nhóm cư dân từ Bắc Á (người Khương) di cư xuống từ khoảng 4.000-5.000 năm trước, khiến hệ gen của người Hoa Hạ có sự khác biệt với cư dân Đông Á cổ và cư dân Hoa Nam, Việt Nam [8],[9].
Cộng đồng pha trộn hai nguồn gốc tổ tiên này sống ở dãy núi Hoa Sơn, nên đặt tên cho mình là người Hoa. Do xuất hiện thời nhà Hạ (sau thời Thần Nông và Ngũ Đế), nên gọi là Hoa Hạ. Sau này người Hán nhận Hoa Hạ là tổ tiên củ mình.
Rõ ràng, Bạch Phụ thời Thần Nông chính là người Việt cổ, hậu duệ của người Đông Nam Á di cư lên Hoa lục khoảng 40.000 năm trước. Thời ông sống chưa có dân tộc Hoa Hạ, lại càng chưa có người Hán.
3. Ý nghĩa của chữ “BẠCH” có phải là vay mượn từ chữ Hán?
Khởi nguồn từ cụ Tổ Bạch Phụ, người có đặc điểm hình tướng màu trắng (da trắng tóc trắng) nói lên rằng, họ Bạch được chọn và kế truyền bắt đầu từ ý nghĩa màu trắng. Sâu sa hơn, không chỉ có nghĩa là màu trắng, đối lập với màu đen, mà chữ Bạch còn có ý nghĩa là sáng sủa đối lập với đen tối. Nó hàm ý là mặt trời, với ý nghĩa khi mặt trời mọc, mặt đất hết đen tối, trở nên bừng sáng lên giữa không gian. Sự bừng sáng đem lại thức tỉnh và niềm vui cho con người. Đó là gốc của câu nói “Thanh thiên bạch nhật”. Đó mới là ý nghĩa sâu sắc của Bạch và mặt trời là totem (vật tổ) của họ Bạch cổ.
“Bạch” cũng còn mang hàm ý thuần khiết, thanh tịnh, trong sáng, minh bạch, nổi bật, hiển nhiên, cương trực… “Bạch” vì thế tượng trưng cho đạo đức cao đẹp, “nghèo cho sạch, rách cho thơm”. Người họ Bạch bao đời lấy điều này để răn mình.
Theo trực giác, “Bạch” là màu dòng nước, màu sương giá hoặc tuyết. “Bạch” đáng được trân trọng như hạt gạo hình bầu dục, trắng và trong suốt sau khi xát bỏ vỏ trấu.
Sẽ nhiều người cho rằng ý nghĩa của chữ “Bạch” như nói ở trên là vay mượn từ chữ Hán (白). Nhưng điều làm tất cả ngạc nhiên là, nó bắt nguồn từ chính chữ việt cổ. Kết quả khai quật di chỉ văn hóa Giả Hồ đã nói hộ điều đó.
Các nhà khảo cổ đã khai quật một khi di chỉ là khu định cư lớn ở Giả Hồ, rộng 55.000 mét vuông, cùng nghĩa trang có 300 ngôi mộ. Công cụ đá mới ở mức tinh xảo. Đồ gốm được chế tác với kỹ thuật cao. Dân cư trồng lúa. Lượng lúa dư thừa tới mức dùng để chế rượu vang bằng cách lên men cơm rượu rồi dầm mật ong và táo gai. Âm nhạc đã phát triển với những chiếc sáo bốn lỗ, sáu lỗ và tám lỗ, được chế bằng xương chim hạc. Tại đây lần đầu tiên có mặt 11 ký tự tượng hình khắc trên xương thú và yếm rùa. Có những chữ được dùng cho tới hôm nay như chữ Bát (八), chữ Mục (牧), chữ Nhật (日), chữ Hỏa (火)…
Đó là nền văn hóa Giả Hồ ở tỉnh Hà Nam, Trung Quốc có từ hơn 9.000 năm trước. Hà Nam là một tỉnh Trung Nguyên, nằm giữa hai con sông Hoàng Hà và Dương Tử. Chủ nhân văn hóa Giả Hồ đó là ai? Dựa vào đặc điểm của nền văn hóa, kết quả nghiên cứu nhân chủng học, các nhà khoa học đã đi đến kết luận: đó chính là người Lạc Việt[6]. Họ chính là cư dân khai phá lưu vực sông Hoàng Hà, tạo nên thời Thượng cổ trong lịch sử Trung Quốc.
Có thể suy ra rằng, chữ viết hôm nay của người Hán có nguồn gốc, hoặc chí ít là chịu ảnh hưởng từ chữ viết của người Việt cổ hơn 9.000 năm trước. Ngữ nghĩa của chữ cũng là của người Việt cổ thời Thần Nông. Như vậy, chữ “Bạch” (白) được ghép từ chữ “Nhật” (日) có thêm dấu phẩy trên đầu, tượng trưng cho tia mặt trời, chính là có nguồn gốc từ chữ của Việt cổ.
Các nhà khoa học trong và ngoài nước như Anh, Tiệp Khắc đều khẳng định người Việt có chữ viết từ rất sớm. Họ xác nhận rằng, trên lãnh thổ Văn Lang “ngay từ trước công nguyên, người Việt đã có chữ tượng thanh – loại chữ ghép chữ cái thành từ”. Điều này được thể hiện trên các di chỉ khảo cổ đồ gốm, đồ đồng của thời kỳ Đông Sơn như lưỡi cày, đặc biệt là trống đồng… Đó là chữ viết cổ từ thời kỳ tiền văn tự, phát triển và hoàn thiện dần thành bộ chữ “Khoa Đẩu”. Chúng đã bị mất sau khi cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng thất bại. Chữ Khoa Đẩu là kiểu chữ Nòng nọc. Chữ Trung Quốc cổ cũng khởi nguồn loại chữ này[[10]].
Nghĩa là, có cơ sở để tin rằng, họ “Bạch” của chúng ta hôm nay, cả tiếng nói và chữ viết, có nguồn gốc của tổ tiên là người Việt cổ. Suy rộng ra, ngôn ngữ Việt, văn hóa Việt hôm nay vốn là của người Việt. Chúng đã tiếp biến trong giao lưu văn hóa với nhiều dân tộc qua hàng nghìn năm, để trở thành văn hóa dân tộc Việt ngày nay.
[1] Bạch Quốc Khang: Họ Bạch Việt Nam – Hành trình đi tìm tổ. Nxb Thanh Niên, 2024.
[2] Li Xueqin (李学勤): Lịch sử cổ đại, khảo cổ học và các vua Viêm Đế, Hoàng Đế. 2008 [24.1].
[3] Thái Dịch Lý Đông A: Việt sử thông luận (1940?), Nxb Gió Đáy, SG 1969 [S4].
[4] Nguyễn Văn Vịnh: Tìm lại nguồn gốc vùng đất Bách Việt. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, 2012 [75.2.3]
[5] Hà Văn Thùy: Tổ tiên người Trung Quốc là ai. Nghiên cứu lịch sử, 3/12/2018 [75.2.5.1]
[6] Hà Văn Thùy: Người khai phá lưu vực Hoàng Hà. Nghiên cứu lịch sử – Lịch sử phương Đông, 23/11/2020 [75.2.6]
[7] Có thể tỉm đọc Trần Gia Ninh, Nguyễn Trần Hoàng, Hà Văn Thùy, Nguyễn Hải Hoành, Hồ Anh Hải, Nguyễn Văn Vịnh… Các nhà sử học, dân tộc học, chính trị, kinh tế học, Trung Quốc học này đã có nhiều công bố trên các tạp chí lớn.
[8] Wen Z, Jiawei L, Hongbin Y, Hui Z, Hong Z (2013). Preliminary Research on Hereditary Features of Yinxu Population. In American Journal of Physical Anthropology. Vol. 150, pp. 298-299
[9] Nguyễn Trần Hoàng: Cần khoa học khi nhận định về nguồn gốc dân tộc Việt. Nghiên cứu quốc tế, 29/4/2020 [75.2.5]
[10] Đỗ Văn Xuyền: Cuộc hành trình đi tìm chữ Việt cổ. Nxb Hồng Đức, H. 2012.
Bài viết liên quan
