Trang chủTSKH Bạch Quốc Khang giới thiệu
Khi còn là Âu Lạc, nước ta là một quốc gia độc lập. Đến khi Triệu Đà đánh bại An Dương Vương, thì Âu Lạc trở thành cấp quận trong Nam Việt. Đến nay, thời gian xảy ra bi kịch Mỵ Châu – Trọng Thủy, kết thúc triều đại của An Dương Vương được ghi chép khác nhau trong các sử liệu. Những bộ sử cũ như Đại Việt sử ký toàn thư, Khâm định Việt sử Thông giám cương mục cho rằng đó là năm 208 TCN. Trong khi Sử ký Tư Mã Thiên (là tài liệu gần thời đại nước Âu Lạc nhất), cho là năm 179 TCN.
Mặc dù phải nhập vào Nam Việt, nhưng nước ta chưa bị Bắc thuộc, vì Nam Việt lúc đó chưa thuần phục nhà Tần và nhà Hán. Đến khi nhà Tây Hán diệt nhà Triệu, Nam Việt là chư hầu của nhà Hán, thì nhà Tây Hán thực hiện chế độ thống trị với Nam Việt, và dĩ nhiên với cả nước ta, mở ra thời kỳ Bắc thuộc từ năm 111 trước công nguyên.
Khởi nghĩa Hai Bà Trưng là cuộc khởi nghĩa chống Bắc thuộc đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Hai Bà đã đánh đuổi được lực lượng cai trị của nhà Hán (lúc đó là Đông Hán) ra khỏi Giao Chỉ, bao gồm một phần lãnh thổ Quảng Tây, Quảng Đông, Hải Nam Trung Quốc (một dải phía nam dãy Ngũ Lĩnh) và Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ Việt Nam hiện nay, mang lại độc lập trong ba năm cho người Việt tại đây.
Chính vì cương vực của cuộc Khởi nghĩa, xưng vương rộng lớn như vậy, nên sau khi Hai Bà mất, người dân ở Quảng Tây, Quảng Đông và một số nơi khác cũng lập đến thờ. Theo tổng hợp của Đoàn công tác Hội Sử học Việt Nam tại Trung Quốc 20 năm trước, có 21 đền thờ Hai Bà Trưng và các nữ tướng của Hai Bà ở Lưỡng Quảng như Quảng Châu, Thiều Quan, Phúc Kiến, đảo Hải Nam, Quảng Tây, Hồ Nam, Tứ Xuyên…
Các nơi hiện còn đền thờ Hai Bà trên đất Trung Quốc khẳng định lãnh thổ mà Hai Bà đã giải phóng.
Sách Hậu Hán thư chép: “Năm Kiến Vũ thứ 16 (40), người con gái ở Giao Chỉ là Trưng Trắc và em gái là Trưng Nhị làm phản, đánh phá quận… Thái thú Giao Chỉ là Tô Định dùng pháp luật trói buộc, Trưng Trắc phẫn nộ, vì thế mà làm phản. Do vậy, những người Man, người Lý ở Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố đều hưởng ứng. Gồm chiếm được 65 thành tự lập làm vua. Thứ sử Giao Chỉ và các thái thú chỉ giữ được thân mình mà thôi”.
Sau Khởi nghĩa Hai Bà Trưng nhà Hán đã thôn tính các vùng đất đó cho đến biên giới phía Bắc nước ta ngày nay.
Trong Đại Việt sử ký tiền biên, sử gia Ngô Thời Sĩ sống ở thế kỷ 18 đã than rằng: “Cho nên tiếc Ngũ Lĩnh, là tiếc cái sau khi Bà Trưng mất”.
Cuộc dấy binh “đòi nợ nước trả thù nhà” của Hai Bà được nhân dân đồng lòng ủng hộ. Theo thống kê của các sử gia, tại các khu vực Hà Tây cũ, Vĩnh Phúc và Phú Thọ có 75 tướng lĩnh tham gia. Khu vực ngoại thành Hà Nội (cũ) có 28 tướng.
Họ Bạch có bao nhiêu vị tướng tham gia thì không rõ, nhưng trong thần tích các địa phương có ba anh em họ Bạch đã theo nghĩa quân của Hai Bà, khi chết được phong thần là Bạch Ngọc (Bạch Ngọc Đại Vương), Bạch Tú (Lương Tú Phán Quan Đại Vương) và Bạch Nha (Công Chúa Tam Nha Đại Vương).
Ba vị đã được người dân nhiều nơi lập đền thờ cúng. Ở huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình có thần tích ở các xã Bình Hải, xã Bình Hòa, xã Trung Đồng thuộc tổng Thổ Mật; xã Vĩnh Lộc thuộc tổng Nộn Khê. Huyện Kim Sơn có đền thờ các thần ở ấp Tự Tân, tổng Tự Tân.
Ngoài ra, những vị tướng họ Bạch được phong Thần từ thời Hùng Vương cũng hiển linh, giúp nghĩa quân của Hai Bà. Đó là Bạch Thạch Đại Vương thời vua Hùng Duệ Vương (408-258 TCN), được kể ở bài trước. Thần đã hiển linh, âm phù cho hai tướng là Ả Doanh và Tô Liệu Công đánh quân Thái thú Tô Định, được người dân ghi nhớ.
(Còn tiếp)
Nguồn:
– Viện Nghiên cứu Hán nôm, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam;
– Bạch Quốc Khang: Họ Bạch Việt Nam – Hành trình đi tìm tổ, Nhà xuất bản Thanh Niên, 2024.
TSKH Bạch Quốc Khang
#guongmathobachtieubieu
#nhungnguoihobachtieubieutrongnuoc
#thuvienthamkhao #hobach #hobachvietnam
Bài viết liên quan
