MỘT THOÁNG TUY LAI

Ngày mùng một tháng 9 năm 2024, khởi đầu cho hành trình đi tới Ngày Gặp mặt Họ Bạch toàn quốc, chúng tôi về với gia tộc xã Tuy Lai. Ở đó đã có cuộc hẹn gặp gỡ của đại diện tám gia tộc từ các địa phương xung quanh thành phố Hà Nội.

Ngày đầu tháng Chín trời mùa thu thật đẹp. Tuy Lai vốn đẹp lại càng tuyệt vời hơn. Thiên nhiên khéo pha trộn nhiều mảnh ghép vùng miền. Hết những cánh đồng phẳng lì là đến núi. Núi vây hồ. Hồ đầy nước như một Hạ Long thu nhỏ trong một góc Mỹ Đức, Hà Nội. Cũng bởi cái đa dạng đó của cả thiên nhiên, cùng với cái tham lam đến đa đoan của ý muốn tụ hội, mà thời gian một ngày trở nên quá thiếu thốn.

Rất nhiều câu chuyện cũ có, mới có. Chúng được chắp mạch theo cách của người già và mạch lan tỏa của Họ Bạch người Mường từ Kim Bôi đi đến hàng chục nơi, trở thành người Kinh, người Mường. Họ Bạch người Kinh ở Tuy Lai, Mỹ Đức, ở Hoàng Văn Thụ, Chương Mỹ lại gắn với họ Bạch người Mường ở Tú Sơn – Mường Rếch, Kim Bôi, Ba Trại, Ba Vì… Vì sao người Mường quen sống vùng bán sơn địa, làm Lang Cun, Lang đạo trên các thung lũng vùng núi, lại dắt nhau đến những đồng chiêm trũng, “sáu tháng đi chân, sáu tháng đi tay” như ở làng Giáp Bốn xã Tuy Lai này, hay làng Yên Trình xã Hoàng Văn Thụ – nơi quy hoạch thoát lũ sông Hồng để cứu thành phố Hà Nội? Cách Tuy Lai chỉ 18 cây số đi bộ còn có họ Bạch giữa mênh mông ruộng vịt, mùa này cánh đồng như mặt hồ thu, nước lăn tăn. Đó là làng Lưu Xá, xã Phú Túc, huyện Phú Xuyên, Hà Nội.

Cuộc di cư của các tiền bối họ Bạch nhà ta lúc rất dễ đoán, lúc thì như đánh đố. Còn nữa, chỉ cách Tuy Lai hai ba chục cây số là các trung tâm họ Bạch ở Phủ Lý, Kim Bảng, Bình Lục, Duy Tiên, Yên Đổ tỉnh Hà Nam. Đây lại là một dòng chảy họ Bạch có nguồn gốc riêng, từ xa xôi phía bắc, loang dần về vùng chiếm trũng từ thời Trần.

Thế rồi từ những cánh đồng Bắc Bộ sải cánh cò bay, các cụ nhà ta còn lưng túi gió đưa, lộn lên vùng núi, để lại con cháu ở Yên Thế, Lục Ngạn tỉnh Bắc Giang, ở Bắc Hà, Lào Cai, ở Đại Từ Thái Nguyên và nhiều nơi nữa…

Dường như chỗ nào có đất, thì các cụ tìm đến. Khát vọng “ăn đất”, “tìm đất”, lập trang ấp của người Việt cổ ngày xưa, nay còn trong người Mường, chính là cơ duyên đưa đẩy, để họ Bạch tuy rất ít người, nhưng đã có mặt ở đầy đủ 63 tỉnh thành phố cả nước.

Ngồi với cụ Bạch Công Uẩn, nguyên Chủ tịch huyện Tuy Lai, tuổi đã 86, nhưng uống rượu, ngồi sắp chân bằng tròn, nói chuyện ào ạt theo kiểu chấp hết bọn trẻ. Hóa ra lịch sử vùng đất Tuy Lai ẩn trong sâu thẳm sơn thủy hữu tình của một Tiểu Hạ Long từ hàng triệu năm trước do nước biển dâng. Hóa ra đây là nơi ngày xưa các vua Hùng cử ba tướng về khai khẩn, để lại những đền và miếu thờ Đức Quán Ông linh thiêng, bi mẫn Bồ Tát. Hai Bà Trưng cũng có các tướng về đây trong mấy năm ngắn ngủi khởi nghĩa dựng nước.

Hóa ra, họ Bạch nơi này đã liên tiếp các đời thứ 5, thứ 6, thứ 7 có người làm chánh tổng. Thế mới có câu: “Phi Bạch bất thành Lai”, nghĩa là không có họ Bạch thì không có Tuy Lai. Sau này khi họ Lê có người làm chánh tổng, thì đổi thành: “Phi Lê Bạch bất thành Lai xã”, nghĩa là, không có họ Lê, họ Bạch thì không có xã Tuy Lai.

Chỉ trong một làng nhỏ bé, trong một ngôi Nhà thờ Tổ của họ Bạch Giáp Bốn này cũng đã lưu giữ ba bảo vật rất quý: Bia đá khắc Gia phả bằng chữ Hán cổ; Bát hương sành cổ hình chữ V và Tượng cụ Tổ đúc từ đầu thế kỷ 19 (1818) vẫn giữ được đến nay, cho dù Nhà Thờ Tuy Lai đã nhiều lần bị bom đạn thời chống Pháp và chống Mỹ làm đổ nát.

Ngồi với cụ già, nghĩa là ta đang ngồi giữa bản đồ phong thủy. Đất Tuy Lai nằm bên dòng sông cổ (thế Lưu Thủy), chếch đằng sau bên tay phải là dãy núi Chày. Làng Giáp Bốn có thế người lưng tựa núi, chân đạp sông, mắt nhìn về đạo lộ dẫn vào làng. Ai đến cũng bị thấu nhìn từ xa. Có đồng trũng, có núi cao, có hồ, có đập. Các cụ vui vẻ nói với nhau, vừa để an ủi, vừa dạy con cháu yêu lấy quê nghèo: “Giáp Bốn có núi có đồi/Đồng rộng nước chảy bèo trôi giữa làng”. Ai chưa biết địa hình, địa thế vị trí Tuy Lai, có thể check trên GoogleMap cái tên “Nương Ngái”. Sẽ biết đây là một vùng núi đá vôi, một nhánh của dãy Karst chạy từ Suối Rút Hòa Bình, qua 120 ki lô mét ra đến Hòn Nẹ ngoài khơi huyện Kim Sơn tỉnh Ninh Bình. Địa hình đá vôi luôn cho ta nhiều hang động, hồ nước trong mát, hệ sinh thái động thực vật vô cùng phong phú, phong phú đến bí hiểm, đầy bất ngờ…

Ngày xưa, đất công của họ Bạch Tuy Lai có 2 mẫu và 2 sào, cho cấy rẽ, lo việc Họ thoải mái. Ngày nay ruộng Họ không còn, nhưng “Ruộng Phước” trong lòng các thế hệ con cháu ngày càng rộng mở, giàu có. Chả thế, Nhà Thờ Họ bây giờ to đẹp, linh thiêng, con cháu Tuy Lai bây giờ ngang dọc. Anh Bạch Xuân Chính là một trong những người mạnh dạn ra đi để khẳng định mình. Mỗi lần Chính trở về là đem lại niềm vui sướng, tự hào cho các cụ. Rồi đây, mỗi lần anh từ TP Hồ Chí Minh về quê sẽ còn là một lần họ Bạch chúng tôi ở quanh đất Hà Nội này có cớ để về lại Tuy Lai, tiếp nối các mạch chuyện còn dang dở hôm nay!

Và còn nhiều chàng trai cô gái khác, như Bạch Văn Quả, Bạch Văn Thắng Sonboss… (nhiều lắm) đã và đang lập nghiệp thành công trên đất Tuy Lai, đất Hà Nội và các tỉnh thành khác. Tôi nói vui, riêng Tuy Lai có thể thành lập một “hệ sinh thái” xây dựng, họ Bạch làm từ A đến Z, bao trọn gói các công trình, từ cung ứng vật liệu xây dựng, thi công công trình, giám sát đầu tư, trang bị nội thất, sơn phủ… Còn có cả một nhà thơ đầy triển vọng Bạch Văn Tín nữa. Không xa đâu, chỉ ít lâu thôi, sẽ có một gương mặt thơ trẻ trên văn đàn Việt Nam với giọng lục bát đã chớm phiêu thần.

Nhìn từ một làng nhỏ đấy. Khi các bạn nhìn từ nhiều làng Họ Bạch trong cả nước, chúng ta sẽ thấy điều gì nhỉ? Tự nhiên tôi nhớ đến kỳ vọng của Bạch Khôi (lại cũng là doanh nhân người Tuy Lai): “Hãy nói cho con cháu chúng ta 10 điều tự hào nhất về họ Bạch Việt Nam”.

Mười điều đó là gì nhỉ? Vậy là tôi và các bạn còn nhiều việc phải làm dài dài. Đại hội Họ Bạch Việt Nam đã dần hiện hình trước mắt chúng tôi, bắt đầu từ cuộc họp “Bộ Tứ”: Khang – Tiến – Việt – Chính và các anh em trẻ khác.

Có lẽ từ hôm đó, gió của vùng núi hồ Tuy Lai thổi luôn xuôi chiều. Có thể ba vị thần tướng của Vua Hùng mà chúng tôi đã ghé vào lễ tạ và anh linh Tiên Tổ Họ Bạch Tuy Lai và Họ Bạch cả nước đã đồng hành cùng chúng tôi.

Bạch Quốc Khang